Przedwojennej Legnicy już nie ma. Tu odbudowujemy ją wirtualnie. Chodzimy jej ulicami, poznajemy ludzi, ich codzienność, pracę i pasje. Bez polityki, bez uprzedzeń. Z miłości do miasta.

 
   
 
   


Szukaj w serwisie
Sprawdź nazwę ulicy
 
 


Fundacja Historyczna Liegnitz.pl

o Fundacji

175 lat teatru w Legnicy ►


Kategorie

Historia miasta
Katalog firm
Miejsca
Legniczanie
Galeria
Źródła

Nasz serwis

geneza regulamin pliki cookie (nowe zasady) mapa serwisu kontakt
« strona główna

Aktualności na forum

25.09.2017, Maciej z Legnicy:
Re: Karl Langer Gasthaus zur...
Szukał bym w okolicy ul. Paulińskiej (Paulinerstr.). Tam znajdowała się...

27.08.2017, wojtek13:
Karl Langer Gasthaus zur...
Witam wszystkich serdecznie. Posiadam malutką miseczkę z logo " Gasthaus...

02.08.2017, Mariola:
Andreas Freytag Liegnitz
Posiadam pianino Andreas Freytag Liegnitz o nr seryjnym 1408. Może ktoś...

Zaloguj się do forum:

login:
hasło:

lub załóż konto


Nasi przyjaciele

 

Papierowy pieniądz zastępczy legnickich firm oraz instytucji

Tekst oparty na artykule pt. PAPIEROWY PIENIĄDZ ZASTĘPCZY LEGNICKICH FIRM I PRZEDSIĘBIORSTW opublikowanym w Przeglądzie Numizmatycznym  (Nr 3/2009)

W pierwszym okresie obiegu bonów emitowanych przez Magistrat tylko jedyna firma legnicka zdecydowała się na takie rozwiązanie problemu braku w obiegu drobnych środków płatniczych. Był to zakład papierniczy Paula Frölicha mający swoją siedzibę przy Haynauerstraße 32 (ul. Chojnowska). Wyemitował on serię bonów o nominałach 10 (2 odmiany kolorystyczne), 25 i 50 fenigów, wykonanych przez znajdujący się po sąsiedzku instytut graficzny Otto Tensierowskiego. Nakłady zastępczych środków płatniczych wydanych przez Magistrat i Kasę Powiatu Ziemskiego w Legnicy w latach 1917 – 1920 w zupełności wystarczały, do tego aby można było przywrócić stabilność obiegu pieniądza w Legnicy. Dlatego oprócz Frӧlicha, żaden inny przedsiębiorca w tym czasie nie wydał swoich znaków płatniczych w postaci papierowych bonów. 

PAUL FRÖLICH

NR

NOMINAŁ
CZAS OBIEGU
DRUKARNIA
UWAGI
1 10 fenigów

 

Otto Tensierowski, Liegnitz

 

2 10 fenigów

 

Otto Tensierowski, Liegnitz

 

3 25 fenigów

 

Otto Tensierowski, Liegnitz

 

4 50 fenigów

 

Otto Tensierowski, Liegnitz

 

Pod koniec 1921 roku doszło do sytuacji, w której postępująca dewaluacja utrudniała regulowanie należności o końcówkach w małych nominałach fenigowych. Wpływ na taki stan rzeczy miało masowe gromadzenie przez obywateli z powodu wysokiej ceny miedzi, drobnych monet z brązu, a także zaprzestanie po 1918 roku ich produkcji w niemieckich mennicach. W wielu miastach zrządzono zaokrąglanie należności do 5 i 10 fenigów do góry. Magistrat w Legnicy wybrał pośrednią drogę i postanowił wszelkie wpływy i wydatki o końcówkach dwóch i mniej fenigów zaokrąglać do pięciu fenigów w dół, a przy końcówkach trzech i czterech – do pięciu fenigów w górę. Aby w jakiejś części rozwiązać ten problem, dwie legnickie firmy zdecydowały się na druk bonów zastępujących najdrobniejszy bilon. Jedną z nich był prowadzony przy Ring 32 (Rynek) przez Otto Raschke - pierwszy w Legnicy sklep z artykułami kolonialnymi i regionalnymi. Dla swoich klientów przygotował on bony o nominale jednego feniga. Kolejną firmą było znajdujące się przy Haynauerstraße. wydawnictwo H. Krumbhaara, które wyemitowało bony o nominałach jednego i dwóch fenigów. Poza umieszczoną pieczęcią na jednej ze stron, bony te posiadały identyczny wygląd awersu i rewersu.

OTTO RASCHKE

NR

NOMINAŁ
CZAS OBIEGU
DRUKARNIA
UWAGI
1 1 fenig

 

 

Znane są odmiany: różne rodzaje poddruku i różnice w druku

H. KRUMBHAAR

NR

NOMINAŁ
CZAS OBIEGU
DRUKARNIA
UWAGI
1 1 fenig

 

 

 

2 2 fenigi

 

 

 

3 1 milion marek
27.08.1923-16.10.1923

 

 

Z podobnego rozwiązania co firmy Raschkego i Krumbhaara skorzystała Powszechna Miejska Kasa Chorych w Legnicy (Allgemeine Ortskrankenkasse der Stadt Liegnitz). Wypuściła ona do obiegu bony o nominale 1 i 2 fenigów, znane w wielu wersjach kolorystycznych.

ALLGEMEINDE ORTSKRANKENKASSE DER STADT LIEGNITZ

NR

NOMINAŁ
CZAS OBIEGU
DRUKARNIA
UWAGI
1 1 fenig

 

 

Format pionowy, różne odmiany kolorystyczne
2 1 fenig

 

 

Format poziomy, różne odmiany kolorystyczne
3 2 fenigi

 

 

Format pionowy, różne odmiany kolorystyczne
4 2 fenigi

 

 

Format poziomy, różne odmiany kolorystyczne

Najwięcej prywatnych papierowych pieniędzy zastępczych w Legnicy wypuszczono do obiegu w sierpniu 1923 roku. Szalejąca inflacja powodowała błyskawiczny spadek wartości pieniądza, przez co kilka firm zdecydowało się na emisję własnych bonów zastępczych. Drukowano je częściowo bez starania się o ministerialne pozwolenia, uzasadniając to niemożliwością otrzymania od Banku Rzeszy Niemieckiej środków do wypłaty dla swoich pracowników i grożącą koniecznością zamknięcia swoich przedsiębiorstw. 13 sierpnia zakład włókienniczy Fantasie-, Strick- und Wirkwaren A.G., wypuścił bony o nominale 1 mln marek. Jednostronne, z numerami kontrolnymi (od 0001 A do 05200 A) znajdowały się w obiegu do 30 września 1923 roku.

FANTASIE-, STICK- UND WIRKWAREN A.G.

NR

NOMINAŁ
CZAS OBIEGU
DRUKARNIA
UWAGI
1 1 milion marek
13.08.1923-

 

 

Następnego dnia zakłady wapiennicze Kalkwerk Tschirnhaus von Bergmann K.G., których zarząd mieścił się przy Friedrichplatz 4 (pl. Słowiański) wypuściły do obiegu bony o nominale 1 mln marek. Niespełna tydzień później, 20 sierpnia trzeba było już wypuścić kolejna partię bonów o tym samym nominale oraz nową o nominale 500 tys. marek. Termin ich wykupu wyznaczono na 15 października 1923 roku.

KALKWERK TSCHIRNHAUS VON BERGMANN K.G.

NR

NOMINAŁ
CZAS OBIEGU
DRUKARNIA
UWAGI
1 1 milion marek
14.08.1923-15.10.1923 H. Krumbhaar

 

2 500 tysięcy marek
20.08.1923-15.10.1923 H. Krumbhaar

 

3 1 milion marek
20.08.1923-15.10.1923 H. Krumbhaar

 

Kolejnym emitentem była Kolej Legnicko – Rawicka, największa prywatna kolej użytku publicznego na Śląsku. 25 sierpnia dyrekcja kolei wydała bony o nominałach 100 tys., 500 tys. i 1 mln marek. Ich wykup prowadziły kasy dworcowe, Bank Komunalny w Legnicy oraz Bank Powiatowy w Ścinawie w terminie od 1 października do 1 listopada 1923 roku. Podobnie na terenie rejencji legnickiej postąpiły koleje Zielonogórsko-Szprotawska, Jaworsko-Malczycka i Zgorzelecka.

LIEGNITZ – RAWITSCHER EISENBAHN

NR

NOMINAŁ
CZAS OBIEGU
DRUKARNIA
UWAGI
1 100 tysięcy marek
25.08.1923-01.11.1923 Böhm & Taussig, Breslau

 

2 500 tysięcy marek
25.08.1923-01.11.1923 Böhm & Taussig, Breslau

 

3 1 milion marek
25.08.1923-01.11.1923 Böhm & Taussig, Breslau

 

Wspomniana wcześniej firma H. Krumbhaara, 27 sierpnia wyemitowała bony kolejno numerowane od 1 do 1500 (seria A) o nominale 1 mln marek, z datą wykupu do dnia 16 października 1923 roku. Transakcji ich wykupu dokonywały filie wydzielonych banków Darmstädter i Nationalbank, Deutschen Bank, Dresdner Bank, Kommunalbank, oraz filia Direction der Disconto-Gesellschaft. W tym samym okresie Kasa Powiatu Ziemskiego w Legnicy wypuściła do obiegu bony o nominale 1 mln marek, które po wykupie, kilka tygodni później w okresie, szczytowej hiperinflacji przedrukowane na bony o nominale 50 mld marek ponownie znalazły się w obiegu. Ostatnim prywatnym emitentem bonów zastępczych w Legnicy była firma włókiennicza Schlottmann & Co K.G., która za zgodą Ministra Finansów Rzeszy wprowadziła do obiegu 1 listopada 1923 roku, bony o nominałach wyrażonych w złotej marce i złotych fenigach (1 marka = 10/42 dolara, 50 złotych fenigów = 5/42 dolara, 20 złotych fenigach = 2/42 i 5 złotych fenigów = 1/84 dolara). Bony te były środkiem płatniczym nie tylko na terenie fabryki emitenta, lecz także w innych legnickich firmach: Ceres Aktiengesselschaft, Electricitäts=Werke A. G., Wollwaarenfabrik Mercur, Moritz Pappe i Ed. Seiler G.m.b.H.). Ich wykupem zajmowała się kasa firmy Schlottmanna przy Hedwigstrasse 6/12a (ul. ks. Piotra Ściegiennego).

SCHLOTTMANN & CO K.G.

NR

NOMINAŁ
CZAS OBIEGU
DRUKARNIA
UWAGI
1 5 złotych fenigów
01.11.1923-

H. Krumbhaar

Odmiany: różne znaki wodne, różne kolory numeru kontrolnego

2 20 złotych fenigów
01.11.1923-

H. Krumbhaar

Odmiany: różne kolory numeru kontrolnego, na niektórych bonach poddruk: FASTRUWAG

3 50 złotych fenigów
01.11.1923-

H. Krumbhaar

Odmiany: różne kolory znaku kontrolnego

4 1 złota marka
01.11.1923-

H. Krumbhaar

Odmiany: różne znaki wodne, na niektórych bonach poddruk: FASTRUWAG

Źródła:
Makuch M., Papierowy pieniądz zastępczy legnickich firm i przedsiębiorstw, „Przegląd Numizmatyczny”, nr 3/2009
Siwak R., Katalog papierowych pieniędzy zastępczych rejencji legnickiej w latach 1914-1924, Lubin 2006
Liegnitzer Tageblatt, 1923

Notgeld zakładu włókienniczego Fantasie-, Strick- und Wirkwaren A.G., o nominale 1 miliona marek
Notgeld firmy Paula Frölicha (10 fenigów), fot. Deutsche Bundesbank we Frankfurcie
Notgeld firmy Paula Frölicha (25 fenigów), fot. Deutsche Bundesbank we Frankfurcie
Notgeld firmy Paula Frölicha (50 fenigów)
Bon Powszechnej Miejskiej Kasy Chorych w Legnicy
Bon Powszechnej Miejskiej Kasy Chorych w Legnicy
Bon Powszechnej Miejskiej Kasy Chorych w Legnicy (pionowy)
Bon Powszechnej Miejskiej Kasy Chorych w Legnicy
Bon Powszechnej Miejskiej Kasy Chorych w Legnicy
Bon Powszechnej Miejskiej Kasy Chorych w Legnicy
Bon Powszechnej Miejskiej Kasy Chorych w Legnicy
Bon Powszechnej Miejskiej Kasy Chorych w Legnicy
Bon Powszechnej Miejskiej Kasy Chorych w Legnicy
Notgeld sklepu Otto Raschke o nominale 1 feniga
Notgeld wydawnictwa Krumbhaara o nominale 1 feniga, fot. Deutsche Bundesbank we Frankfurcie
Notgeld wydawnictwa Krumbhaara o nominale 2 fenigów, fot. Deutsche Bundesbank we Frankfurcie
Notgeld dyrekcji Zakładów Wapienniczych (1 milion marek)
Notgeld kolei Legnicko-Rawickiej (100 tys. marek)
Notgeld kolei Legnicko-Rawickiej (1 milion marek)
Notgeld firmy Schlottman & Co. (5 Goldpfennig), fot. Deutsche Bundesbank we Frankfurcie
Notgeld firmy Schlottman & Co. (20 Goldpfennig), fot. Deutsche Bundesbank we Frankfurcie
Notgeld firmy Schlottman & Co. (50 Goldpfennig), fot. Deutsche Bundesbank we Frankfurcie
Notgeld firmy Schlottman & Co. (1 Goldmark), fot. Deutsche Bundesbank we Frankfurcie
« poprzedni następny »
 
   
   
   

 

   
  decor handcrafted by egocentryk.org  
   


    Serwis:     « strona główna    geneza     regulamin     pliki cookie (nowe zasady)     mapa serwisu     kontakt         |      Fundacja:     « strona główna    o Fundacji         |     flag DE

© Fundacja Historyczna Liegnitz.pl, 2011-2014. Wszelkie prawa autorskie zarówno do serwisu, jak i prezentowanych materiałów są zastrzeżone.